Kultura żydowska po hebrajsku

Życie Żydów w Europie z dala od metropolii

Logo programu UE wspierające kulturę "Kultura 2000"
Logo Stowarzyszenia Krainy Westfalia-Lippe
Westfalen
Groningen
Lublin

Napisz do nas Kontakt |  Kalendarium: wydarzenia historyczne w skrócie Kalendarium |  Słowniczek Słowniczek |  Polecana literatura Literatura |  Odsyłacze do innych stron Odsyłacze | Dokumenty filmowe projektu Film | Dokumenty dźwiękowe projektuDźwięk |  Pomoc Pomoc |  Wersja niemiecka D  |  Wersja holenderska NL  |  Wersja polska PL  | 

  Znajdujesz się: Strona główna


Kalendarium


1–1500
1501–1800
1801–1900
1901–1945
1946–2005


1–1500


321
Pierwsza wzmianka o gminie żydowskiej w Kolonii


1074
Pierwsza poświadczona wzmianka osiedla żydowskiego w Westfalii, między innymi w Dortmundzie


od 1096
Pogromy żydowskie w Niemczech i wyprawy krzyżowe w celu "wyzwolenia" Ziemi Świętej


od 1146
Pogromy żydowskie w Niemczech i wyprawy krzyżowe w celu "wyzwolenia" Ziemi Świętej


od 1221
Pogromy Żydów w wielu niemieckich miastach


1300 – 1350
tworzenie się gmin żydowskich w Dortmund, Minden, Münster, Osnabrück i Soest
działalność znaczących kupców żydowskich jak Gottschalk z Recklinghausen i Leo von Münster

1317
pojawienie się Żydów w Lublinie


1336
król Kazimierz Wielki zezwala Żydon na osiedlenie się na przedmieściach Lublina


1348 – 1350
prześladowania i pogromy wskutek epidemii
(z powodu zarzutu o zatruwanie studni)

1350 – 1550
zakazy osadnictwa
w Westfalii prawie już nie mieszkaja żadni Żydzi


1501–1800


1523
król Zygmunt I Stary przyznaje Żydom lubelskim takie same prawa, jakie posiadali już Żydzi polscy w innych miastach


1550
(około) osadnictwo pierwszych Żydów w mieście Groningen


1557
Na podstawie królewskiego przywileju w Lublinie wybudowano wielką synagogę – Synagogę Maharszala


1580
Na mocy przywileju króla Stefana Batorego powstaje "Waad Arba Aracot",
żydowski sejm w Polsce (organ samorządu żydowskiego.) Obrady odbywały się najczęściej w Lublinie

od 1600
rozwój systemu tak zwanych "Żydów chronionych"
zezwalał na ograniczone osadnictwo pod kontrolą władców ziemskich

1679
W lublinie obowiązuje przywilej "De non tolerandis Judaeis"


1696
Król Jan III Sobieski zezwala Żydom lubelskim na prowadzenie handlu bez ograniczeń w całym regionie lubelskim


1711
rozporządzenie (wkrótce zawieszone) o wypędzeniu wszystkich Żydów...
z miasta i prowincji Groningen, bo zostali obwinieni jako paserzy.

1732
pozwolenie związane z wykonywaniem czynności modlitewnych w domu mieszkalnym w Groningen


1747
otwarcie pierwszego cmentarza żydowskiego w Groningen


20.08.1756
otwarcie pierwszej synagogi w Groningen
(przy Folkingestraat)

1796
zrównanie praw obywatelskich Żydów i innych Niderlandczyków



1801–1900


1807
równouprawnienie Żydów i chrześcijan w Królestwie Westfalii pod Jérôme Bonaparte


1812
edykt dotyczący stosunków obywatelskich Żydów w Państwie Pruskim


1815
cofnięcie równouprawnienia przez Kongres Wiedeński


1815
założenie szkoły żydowskiej Tipereth Bachurim w Groningen


od 1820
powstanie nowoczesnego żydowskiego systemu szkolnictwa w Niemczech


1847
"Przepis o stosunkach Żydów"
w sprawie ujednolicenia położenia prawnego w Prusach

1848
znaczący udział niemieckich Żydów w (nieudanej) rewolucji demokratycznej


od 1849
fala emigracji niemieckich Żydów do Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej


1850
najwyższy odsetek ludności żydowskiej w Niemczech: 1%
(1910: 0,51 %)

1852
podział gminy żydowskiej
powstanie nowej gminy żydowskiej Tesju’at Jisra’el (ratunek Izraela)

1869
udzielenie całkowitego równouprawnienia Żydom w Prusach
dwa lata później także w nowozałożonej Rzeszy

od 1879
wzmożona agitacja antyżydowska w Westfalii


1881
zawieszenie podziału gmin w Groningen


1887
pierwszy kongres syjonistyczny w Bazylei
plan narodowego żydowskiego "domu"

1893
założenie "Centralverein deutscher Staatsbürger jüdischen Glaubens"
(Centralnego Towarzystwa niemieckich obywateli wyznania mojżeszowego)

1896
założenie "Verein zur Wahrung der religiösen Interessen des Judentums in Westfalen"
(Towarzystwa do ochrony interesów religijnych i judaizmu w Westfalii), skierowane przeciwko liberalnym reformatorom

1898
powstanie żydowskiego towarzystwa sportowego Attila w Groningen


1899
powstanie żydowskiego domu starców Beth Zekeiniem w Groningen



1901–1945


23.03.1906
otwarcie nowej synagogi przy Beth Zekeiniem


1916
dyskriminujące "liczenie Żydów" w armii niemiecką


1916
Do żydowskiej dzielnicy w Lublinie przyłączono przedmieście Wieniawa


od 1930
sukcesy wyborcze narodowych socjalistów w Niemczech


1930
Uroczyste otwarcie uczelni rabinackiej Jesziwa Chachmej Lublin,
największej żydowskiej uczelni w Polsce

1932
wprowadzenie na urząd ostatniego najwyższego rabina Groningen przed wojną


1933
objęcie rządu przez narodowych socjalistów
akcje bojkotwe przeciwko sklepom żydowskim – w ciągu następnych lat nastąpiły antyżydowskie przepisy specjalne i rozporządzenia

1938
niszczenie synagog i pogromy w całych Niemczech


01.09.1939
Wybuch II wojny światowej
W Lublinie mieszkało w tym czasie 120.000 mieszkańców, w tym 42.000 Żydów.

18.09.1939
Niemcy wkraczają do Lublina
Początki prześladowań ludności żydowskiej.

1940
"Reichsvereinigung der Juden in Deutschland"
(Zjednoczenie Żydów w Rzeszy) jako wymuszone zjednoczenie pozostałych żydowskich organizacji

1940
Niemcy mianują w Lublinie Radę Żydowską – Judenrat
(podobnie jak w innych miastach Polski).

31.03.1940
otwarcie synagogi żydowskiej przy Folkingedwarsstraat w Groningen


od 1941



od 1941
Dystrykt Lubelski...
...staje się gigantycznym obozem pracy i śmierci dla setek tysięcy polskich Żydów i Żydów deportowanych z całej Europy (Niemcy, Francja, Holandia, Czechy, Austria, Grecja itd.).

1941
wyłączenie żydowskich dzieci z nieżydowskich szkół w Groningen


24.03.1941
W Lublinie powstaje żydowskie getto


1942 – 1944
masowa zagłada
Żydów z terenów całej Europy w obozach koncentracyjnych – w Sobiborze, Bełżcu, Treblince, Majdanku, Oświęcimiu-Brzezince.

1942 – 1943
deportacja Żydów z Groningen


16.03.1942
"Akcja Reinhard",
ostatecznie rozwiązanie kwestii żydowskiej w Polsce. Deportacja lubelskich żydów do obozów zagłady w Bełżcu.

1943
zamknięcie synagogi w Groningen przez najeźdźców


03.11.1943
"Akcja Erntefest" na Lubelszczyźnie
Likwidacja ostatnich żydowskich więźniów w obozach na Majdanku, Poniatowej i Trawnikach.

24.07.1944
wyzwolenie Lublina spod okupacji hitlerowskiej
W Lublinie powstaje Żydowska Komisja Historyczna do badań zbrodni wojennych na narodzie żydowskim.


1946–2005


1949
W Groningen wprowadzenie na urząd najwyższego rabina Aarona Prinsa


1950
założenie Zentralrat der Juden in Deutschland


1952
sprzedaż synagogi w Groningen pralni chemicznej Astra


od 1956
budowa nowych synagog w Westfalii
do 1963 osiem nowych budowli

1963
W Lublinie powstaje pomnik ku czci pomordowanych Żydów Lubelskich


1968 – 1969
Fala emigracji Żydów z całej Polski Ludowej


1981
ponowne otwarcie synagogi po gruntownym remoncie


od 1989
imigracja Żydów z krajów byłego Związku Radzieckiego do Niemiec
pod koniec 2003 do gminy żydowskiej w Westfalii należało 7 tyś. osób (w całych Niemczech więcej niż 100 tyś.)

24.06.1990
Uroczystość 60 rocznicy otwarcia Jesziwa Chachmej Lublin
Na uroczystość przybył bratanek Majera Szapiry – Dow Szapiro, student tej uczelni w latach 30 tych.

14.12.1994 – 16.12.1994
Sesja naukowa "Żydzi lubelscy"
poświęcona kulturze i historii Żydów z całej Lubelszczyzny.

2004
W lublinie mieszka tylko 9 osób pochodzenia żydowskiego